Naleving voor klokkenluiders in de publieke sector #
Entiteiten in de publieke sector hebben in beginsel een ruimere verplichting dan private ondernemingen. Onder Richtlijn (EU) 2019/1937 moeten alle entiteiten in de publieke sector meldkanalen instellen, zonder minimum van 50 werknemers. Elke lidstaat mag echter gemeenten met minder dan 10.000 inwoners of minder dan 50 werknemers uitzonderen, en andere publieke entiteiten met minder dan 50 werknemers. Duitsland, Frankrijk en Polen maken van deze mogelijkheid gebruik. Spanje niet.
Hoe de richtlijn anders van toepassing is #
| Eis | Private sector | Publieke sector |
|---|---|---|
| Drempel werknemers | 50 of meer werknemers | In beginsel geen drempel. Lidstaten mogen entiteiten met minder dan 50 werknemers uitzonderen |
| Termijn | 17 december 2021; 17 december 2023 voor 50–249 werknemers | 17 december 2021 |
| Gedeelde kanalen | Entiteiten met 50–249 werknemers mogen middelen delen voor het ontvangen en onderzoeken van meldingen | Lidstaten mogen gemeenten toestaan kanalen te delen of gezamenlijke gemeentelijke autoriteiten te gebruiken |
| Anonieme melding | Nationaal recht beslist | Nationaal recht beslist |
Artikel 8, lid 9, van de richtlijn past de verplichting toe op alle juridische entiteiten in de publieke sector, met inbegrip van entiteiten die zij bezitten of controleren. Lidstaten mogen gemeenten met minder dan 10.000 inwoners of minder dan 50 werknemers uitzonderen, en andere publieke entiteiten met minder dan 50 werknemers. Zij mogen gemeenten ook toestaan een meldkanaal te delen of het via een gezamenlijke gemeentelijke autoriteit te laten werken. Een gedeeld meldkanaal moet gescheiden en onafhankelijk blijven van de externe meldkanalen.
Nationale verschillen #
- Duitsland (HinSchG) — publieke werkgevers met 50 of meer werknemers moeten een interne meldinstantie instellen. Voor gemeenten en de werkgevers die zij bezitten of controleren, beslist het recht van elke deelstaat (Land). De boete voor het niet instellen van de meldinstantie bedraagt tot € 20.000. De boete voor het belemmeren van een melding of voor represailles bedraagt tot € 50.000, en tot € 500.000 voor rechtspersonen.
- Frankrijk (Loi Waserman) — publieke organen met ten minste 50 personeelsleden vallen eronder. Uitgezonderd zijn gemeenten met minder dan 10.000 inwoners en intergemeentelijke samenwerkingsverbanden waarin geen enkele lidgemeente die grens overschrijdt. Klokkenluiders kunnen rechtstreeks aan externe autoriteiten melden zonder eerst interne kanalen te gebruiken.
- Polen (Wet van 14 juni 2024 ter bescherming van klokkenluiders) — publieke entiteiten waarvoor 50 of meer personen betaald werk verrichten, moeten een interne meldprocedure vaststellen. Eenheden van gemeenten en districten met minder dan 10.000 inwoners zijn uitgezonderd. Lokale overheden mogen een gezamenlijke procedure vaststellen. De verplichting geldt sinds 25 september 2024.
- Spanje (Ley 2/2023) — alle publieke entiteiten vallen eronder, ongeacht de omvang. Gemeenten met minder dan 10.000 inwoners mogen een intern systeem delen. Boetes tot € 1.000.000 voor rechtspersonen en tot € 300.000 voor natuurlijke personen.
Wat er wordt gemeld #
- Misbruik van overheidsgeld of fraude bij inkoop
- Belangenconflicten bij aanbestedingen
- Milieuschendingen door openbare werken
- Tekortkomingen in de arbeidsveiligheid in publieke voorzieningen
- Inbreuken op gegevensbescherming waarbij burgergegevens betrokken zijn
- Machtsmisbruik
Waarom gemeenten risico lopen #
De meeste grote overheidsinstanties beschikken over nalevingsinfrastructuur. Gemeenten en kleinere publieke organen vaak niet. Veel van hen gaan ervan uit dat de verplichting niet voor hen geldt omdat zij minder dan 50 werknemers hebben. Volgens de richtlijn geldt zij wel, tenzij het nationale recht hen uitzondert. Spanje bijvoorbeeld dekt elke gemeente, ongeacht de omvang. Een meldkanaal voor een gemeente kan rechtstreeks worden ingesteld zonder een omvangrijk IT-integratieproject.
Laatst bijgewerkt: